Artykuły

Stały URI dla kolekcji

http://hdl.handle.net/123456789/20

Przeglądaj

Teraz wyświetlane 1 - 20 z 221

A consequence of the notional existence of an effectively calculable yet non-recursive function
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2021) Olszewski, Adam
The present paper is devoted to a discussion of the role of Church’s thesis in setting limits to the cognitive possibilities of mathematics. The specific aim is to analyse the formalized theory of arithmetic as a fundamental mathematical structure related to the theory of computation. By introducing notional non-standard computational abilities into this theory, a non-trivial enlargement of the set of theorems is obtained. The paper also indicates the connection between the inclusion of new functions through the development of axioms and the potential modification of inference rules. In addition, the paper provides an explanation of the role of inclusion of a certain interpretation of the meaning of the axioms of the theory in that theory.
A lived experience or a reason? From an ethics debate to contemporary culture
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2023-06-29) Hołub, Grzegorz
Karol Wojtyła’s debate with Max Scheler is multi-faceted. One of the central issues here is the dispute over the role of a lived experience and a reason in the structure of moral action. What is the starting point for providing an answer to the moral appeal directed at the human person? Is it a lived experience of an axiological quality called ‘value’ or a rational reason in which the value experienced is only one of the elements? Scheler is essentially in favour of the former scenario: the value carries sufficient power to pull the subject into action. And while his efficacy does not completely disappear here, it is fundamentally dominated by the axiological content (and attraction) of the value. Wojtyła takes a critical view of the German philosopher’s position, and states its inadequacy in the formation of mature moral action. A lived experience of a value is important, but it is not enough. The axiological experience moves the person, and contains an extraordinary force motivating one to undertake a specific act. However, without the participation of reason, it can be misguided and even inadequate. A person has to visualise, and to some extent objectivise the lived value for it to become the object of rational evaluation. Wojtyła’s dispute with Scheler is not just a marginal discussion between two European thinkers, within the hermetic philosophical debate of the 20th century. Indeed, it is part of the perennial questions as to what morality is, what role it plays in human life, and to what extent human beings influence the realisation of moral good and evil. The debate can also be a kind of lens affording a better view of the essence of contemporary disputes concerning both morality and culture. The diminishing and marginalisation of reason (especially in the strong, metaphysical version) in various spheres of life is striking. The tension between the culture of feeling and the culture of thinking is discernible and must prompt a debate. Karol Wojtyła shows what shape such a debate could take, and that it could be enriching for the entirety of contemporary culture.
A triumph of science or a paradigm blowing its own trumpet?
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2023-12-30) Petryszak, Karol
Aborcja w ustawodawstwie karnym papieża Franciszka (I): „ratio legis”, czyli dobro prawnie chronione oraz znamię sprawcy przestępstwa
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025) Skonieczny, Piotr
W pierwszym artykule serii autor zajmuje się ratio legis theologica (II.) oraz znamieniem sprawcy przestępstwa (III.). Wskazuje na aktualność zagadnienia, chociaż sam przepis łaciński w wyniku reformy prawa karnego papieża Franciszka zachował dotychczasowe brzmienie (I.). Nastąpiła jednak zmiana systematyki tego przestępstwa w kodeksie łacińskim poprzez dodanie nowego § 3 do kan. 1397 CIC 2021 odnośnie do odpowiedzialności duchownych (II.2.). W ten sposób podkreślono niezmienną „ratio legis theologica” ochrony życia ludzkiego w ustawodawstwie karnym Kościoła (II.1.). Autor krytykuje wszakże brak podobnej ochrony życia w sytuacji eutanazji i wspomaganego samobójstwa, chociaż w obydwu tych przypadkach – i w poczęciu, i w naturalnej śmierci – chodzi o to samo dobro prawne (II.3.). Zdaniem autora jest jasne, że aborcja kanoniczna jest przestępstwem powszechnym (III.1.). Jednakże zaostrzając karę za aborcję dla duchownych, ustawodawca kościelny wprowadził także w prawie karnym łacińskim typ kwalifikowany przestępstwa aborcji (III.3.). Autor wyraża ubolewanie, że przy okazji reformy nie przywrócono w opisie czynu wyrażenia matre non excepta z kan. 2350 § 1 CIC 1917. Na tle ustawodawstw świeckich byłoby bowiem wskazane wyraźne uregulowanie kwestii kanoniczno-karnej odpowiedzialności matki (III.2.).
Aktualność charyzmatu franciszkańskiego w przepowiadaniu papieża Franciszka
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2022) Włodarczyk, Egidiusz Jarosław
Artykuł stawia sobie za cel ukazanie aktualności charyzmatu franciszkańskiego w nauczaniu papieża Franciszka. Zarówno duchowość franciszkańska, jak i nauczanie papieża Bergoglio stanowią zagadnienia bardzo obszerne. Wskazanie wszystkich punktów wspólnych wymagałoby o wiele obszerniejszego opracowania. W tekście dokonano zestawienia najistotniejszych faktów i wypowiedzi papieża, które potwierdzają jego fascynację osobą św. Franciszka z Asyżu. Fakt, iż papież, żyjący 800 lat od czasów posługi św. Franciszka, obiera go jako patrona, wielokrotnie przywołuje jego osobę i słowa, ukazując je jako cenną wskazówkę dla współczesnego człowieka, świadczy o niezmiennej aktualności charyzmatu franciszkańskiego.
An attempt at an evaluation of Philippa Foot’s conception of naturalistic virtue ethics
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2023-12-30) Zuziak, Władysław
In this article I present subsequent stages of the evolution of Ph. Foot’s conception. I point out that her concepts of morality, virtue and justice are detached from earlier visions of the world (ancient harmony, Christian divine order). At each stage of the evolution of her project, she is forced either to make arbitrary decisions or to make metaphysical assumptions. I emphasize that biological references in justifying the need for morality may be legitimate as long as we understand ethics as a practical science that aims to achieve practical goals (including the protection of the human species).
An attempt to formulate a media studies research project on the dignity of the family in the media based on the thoughts of John Paul II. Empirical use of personalist philosophy in media studies
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025-12-31) Bednarska, Maja
The text attempts to construct a proposal for empirical research on the image of family dignity in the media based on the value of human dignity in the philosophy of John Paul II. The author of the article assumes the possibility of empirical research on values after appropriate operationalisation of the abstract concept. To this end, a general historical analysis of personalist philosophy, its fundamental concepts and the thought of Emmanuel Mounier, who introduced the concept of the person into contemporary philosophy, is presented. Next, the personalist thought of Karol Wojtyła, John Paul II, is presented in the context of elements of his philosophy, theology and social teaching. On this basis, the concept of the dignity of the person and the family is formulated, followed by an attempt to reduce this abstract research concept to an empirically verifiable category. The result of this article is not only to show the possibility of empirically examining the dignity of the family in the media, but also to emphasise the relevance of John Paul II’s teaching.
Analiza „klerykalizmu” jako ramy interpretacyjnej w dyskursie publicznym papieża Franciszka
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025-12-31) Studnicki, Piotr
Artykuł podejmuje problem klerykalizmu w nauczaniu Franciszka z perspektywy nauk o komunikacji społecznej i mediach, wykorzystując teorię ramowania (framing) w ujęciu Roberta Entmana. Punktem wyjścia jest wskazana luka badawcza: brak całościowego opracowania klerykalizmu w papieskim nauczaniu oraz niedostatek analiz tego zagadnienia w medioznawstwie. Materiał badawczy stanowią papieskie teksty udostępnione na vatican.va, w których zidentyfikowano 93 publiczne wypowiedzi dotyczące klerykalizmu, a następnie poddano je analizie pod kątem czterech funkcji ramy (definicja problemu, diagnoza przyczyn, ocena moralna, propozycja rozwiązań). Wyniki pokazują, że papież przedstawia klerykalizm jako nadużycie władzy i deformację relacji w Kościele, wskazuje jego przyczyny (m.in. niedojrzałość osobową, fałszywe rozumienie powołania i „duchową światowość”), jednoznacznie go wartościuje oraz opisuje liczne skutki dla Kościoła, duchownych i świeckich. Istotną nowością jest uchwycenie pragmatycznego wymiaru papieskiej ramy: Franciszek nie tylko diagnozuje „chorobę”, ale też proponuje „terapię” obejmującą m.in. pokutę, formację, synodalność i współodpowiedzialność ochrzczonych.
Analogia jako odkrycie i narzędzie w myśleniu religijnym Jana Franciszka Drewnowskiego
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2022-12-30) Wolak, Zbigniew
Analogia jest jednym z podstawowych sposobów zdobywania wiedzy i wyrażania jej za pomocą języka tak, aby zachować realizm i racjonalizm. Drewnowski zaproponował pojęcie analogii jako „formalnej odpowiedniości”. Później, gdy zajmował się filozofią praktyczną, ujmował analogię przy pomocy schematu przestrzennego. W artykule przedstawiono przykłady wykorzystania obu typów analogii w całym dziele Drewnowskiego, w szczególności w dziedzinie teologii. Porównano też zastosowanie analogii według Drewnowskiego i Bocheńskiego do opisu dogmatu Trójcy Świętej oraz przedstawiono metodę filozoficzną Drewnowskiego jako analogiczną do metody fizyki.
“Anima non potest intelligere sine phantasmate”. O roli obrazu w przeżyciu religijnym
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025-12-31) Legan, Michał
Artykuł przedstawia interdyscyplinarną analizę przeżycia religijnego jako zjawiska złożonego, wymagającego ujęcia psychologicznego, filozoficznego i teologicznego. Przeżycie religijne ukazane jest jako „zjawisko psychiczne totalne”, angażujące całego człowieka oraz ukierunkowane na sacrum — rzeczywistość transcendentną, objawiającą się poprzez znaki, symbole i obrazy. Autor podkreśla jego osobowy i dialogiczny charakter w chrześcijaństwie oraz odróżnia je od innych doświadczeń granicznych, uznając jednak ich rolę przygotowawczą. Centralnym zagadnieniem jest rola obrazu jako uprzywilejowanego medium poznania religijnego, które nie tylko reprezentuje, lecz uobecnia transcendencję. Rozważania osadzone są w tradycji augustyńskiej, tomistycznej i w teologii Karla Rahnera, ze szczególnym uwzględnieniem zasady „anima non potest intelligere sine phantasmate”. Artykuł wskazuje także na pastoralne znaczenie symbolu i estetyki w przekazie wiary, prowadząc do wniosku, że przeżycie religijne jest integralnym, osobowym doświadczeniem relacji z Bogiem, w którym rola obrazu ma charakter konstytutywny.
Anthropomorphization as a methodof working with indirect data
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025) Frydrychowski, Bartosz
W etologii antropomorfizacja, rozumiana jako przypisywanie zwierzętom cech uważanych za specyficznie ludzkie, jest często krytykowana jako niezgodna z naukowymi standardami. Jednak przyjmując inną perspektywę, podejście to polega na poszukiwaniu analogii między gatunkami, co znajduje swoje odpowiedniki w paleobiologii, w metodach nawiasu filogenetycznego oraz poszukiwaniu analogii wśród współczesnych gatunków. Obie dyscypliny opierają się na danych pośrednich, choć przyczyny tego ograniczenia są różne. Niniejszy artykuł porównuje wybrane metody paleobiologiczne z antropomorfizacją, argumentując, że ta ostatnia powinna być zaakceptowana i używana jako jedna z metod w badaniach nad zwierzęcym zachowaniem i umysłem.
Antropologiczno-prawne a psychologiczne znaczenie pozytywnego aktu woli z kan. 1101 § 2 kodeksu prawa kanonicznego. Możliwość paradoksalnej opozycji
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025-12-31) Wójcik, Andrzej
Termin „pozytywny akt woli” z kan. 1101 § 2 KPK posiada znaczenie prawne wypływające z jego znaczenia antropologicznego. Akt ten jest przyczyną sprawczą symulacyjnego wykluczenia, które powoduje wadę konsensu małżeńskiego i w rezultacie nieważność małżeństwa. Termin „pozytywny akt woli” posiada również swoje konotacje psychologiczne. Artykuł opisuje przypadek możliwej sprzeczności pomiędzy antropologiczno-prawnym a psychologicznym znaczeniem tego terminu. Podejmujący się egzegezy tego terminu musi precyzyjnie rozróżniać oba jego znaczenia. Ich wzajemna opozycja może mieć miejsce szczególnie wtedy, kiedy pozytywnym akt woli z kan. 1101 § 2 KPK jest tzw. wola wirtualna „implicite”. W dobie współczesnych przemian obyczajowych może być ona coraz częstszą przyczyną sprawczą symulacji konsensu małżeńskiego.
Antydemoniczny charakter sakramentu małżeństwa
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2023-06-30) Ficoń, Marta
Małżeństwo podniesione przez Chrystusa do rangi sakramentu nie tylko jest odpowiedzią Boga na rozłam zapoczątkowany kuszeniem przez diabła w ogrodzie Eden, przywróceniem pierwotnej jedności i nierozerwalności, ale stanowi odzwierciedlenie wewnętrznego życia i miłości Trójcy Świętej, co umożliwia małżonkom życie w postawie całkowitego daru z siebie. Oparty na wierze, nadziei i miłości związek kobiety i mężczyzny uświęcony jest obecnością i stałym towarzyszeniem posłanego przez Ojca i Syna Ducha, dzięki czemu ich codzienne zmagania egzystencjalne i trudności w walce duchowej stają się możliwe do przezwyciężenia. Sakrament małżeństwa, wzorowany na ścisłym związku Chrystusa i Kościoła oraz realizujący to przymierze miłości, stanowi przestrzeń życia, modlitwy i dawania świadectwa o miłości Boga wobec małżonków. Jako taki jest skałą, o którą rozbijają się ataki sił ciemności.
Artificial intelligence: asking about its ontological status
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2024) Hołub, Grzegorz
Artykuł dotyczy statusu ontologicznego sztucznej inteligencji. Czy jest to osoba czy rzecz, a może byt pomiędzy światem ludzkim a materialnym? Koncepcja osoby granicznej jest rozważana jako możliwa przestrzeń konceptualna do przyjęcia AI i jej przyszłych realizacji. Pojecie osoby granicznej zostało pierwotnie ukute w badaniach bioetycznych z zastosowaniem do wyższych zwierząt. W rozumieniu osoby biorącym swój początek od definicji Johna Locke’a „osoba graniczna” jest terminem inkluzywnym i prowadzi do traktowania AI tak, jakby była osobą. W post-Boecjańskiej filozofii „osoba graniczna” ma charakter negatywny i działa jako termin wykluczający; nakazuje traktowanie sztucznej inteligencji i wszystkich jej wcieleń jako wysoko rozwiniętych narzędzi, które być może dochodzą do granic ludzkiego świata, ale nigdy do niego nie wkraczają. Praktyczne przewidywania dotyczące możliwości zastosowania AI sugerują, że to drugie podejście jest bardziej odpowiednie.
Between Geographical Sameness and Historical Selfhood: Identity of a Historical Community in Paul Ricoeur‘s Philosophy
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2022) Kumorek, Michał
Problem tożsamości wspólnot rozpatrywany w kontekście historycznym niesie wiele problemów. Do wyzwań, przed którymi stają historycy, zaliczyć należy również zagadnienie tożsamości wspólnoty. Jest ono poddane wielowątkowej dyskusji rozpościerającej się pomiędzy skrajnymi stanowiskami poszukującymi twardego rdzenia tożsamości a tymi, które postulują tożsamość nomadyczną lub zupełnie odmawiają jej jakiegokolwiek znaczenia. W nawiązaniu do myśli Paula Ricoeura w artykule zostanie postawiona hipoteza, że tożsamość wspólnoty może być rozpatrywana pomiędzy biegunami geograficznego „bycia tym samym” oraz historycznego „bycia sobą” w oparciu o wzorzec demografii oraz wzorzec pamięci wspólnoty. Nawiązują one do podstawowych, filozoficznych kryteriów tożsamości i umożliwiają historykom odniesienia do wielości aspektów mieszczących się w kryteriach geograficznych i historycznych. Badając te aspekty w sieci powiązań, historycy przypominają narratorów powieści, którzy nie tworzą przewidywalnej fabuły, ale uwzględniają sprzeczności, zwroty akcji i konflikty. Tym samym praca historyków nabiera znaczenia etycznego, wpływając na kształtowanie tożsamości wspólnoty, do której oni sami również przynależą.
Biblijne podstawy sakramentalnej interpretacji Listu św. Jakuba 5, 13–16
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2022-06-30) Głuchowski, Robert
Sobór Trydencki określił sakrament namaszczenia chorych jako „prawdziwy i we właściwym znaczeniu tego słowa sakrament, ustanowiony przez Chrystusa naszego Pana i ogłoszony przez św. Jakuba Apostoła” (DS 1716). Określił również, że „starsi Kościoła”, których św. Jakub zaleca wezwać do namaszczenia chorego (Jk 5, 14), to „kapłani wyświęceni przez biskupa” (DS 1719). Autor niniejszego artykułu odpowiada na pytanie: jak pogodzić te twierdzenia ze współczesną wiedzą biblijną na temat Listu św. Jakuba 5, 13–16. Dziś wiemy bowiem, że List Jakuba powstał zaraz po połowie I wieku, gdy nie wykształciła się jeszcze kościelna hierarchia i nie funkcjonowało pojęcie sakramentu. Analiza dokonana jest w dwóch etapach. Pierwszym jest semantyczna analiza fragmentu 5, 13–16. Drugim etapem – bazującym na wnioskach analizy semantycznej – jest odpowiedź na pytanie: Czy obrzęd ukazany w tym fragmencie jest przez autora listu pojmowany jako szczególny ryt kontynuujący działanie Jezusa.
Biology versus gender ideology: What we can learn from the successful lawsuit of Prof. Ulrich Kutschera
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025) Oko, Dariusz
Professor Ulrich Kutschera, a renowned German biologist, is known not only for academic work but also for engaging the public in scientific debate. He strongly criticizes gender theory, which he considers pseudoscience, warning against its spread at universities and the misuse of research funding. Kutschera defends the biological family model as key to human development, a stance that led to public backlash and legal charges filed by a same-sex couple. After a lengthy trial, he was acquitted in all instances, presenting scientific arguments to support his position. Kutschera’s case exemplifies resistance to ideologies imposed without scientific grounding, often enforced with totalitarian methods. His attitude evokes comparisons to Andrei Sakharov’s fight against Soviet ideology. Kutschera stands as a model of courage in defending science, truth, and freedom—offering encouragement to those committed to the common good and the pursuit of truth.
Bulla "Docta sanctorum patrum" w kontekście rozwoju średniowiecznej polifonii liturgicznej
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2025-12-27) Rzepka, Dawid
Bulla papieża Jana XXII “Docta sanctorum patrum” (1324/25) to tekst o szczególnym znaczeniu dla dziejów muzyki kościelnej. Jako pierwszy dokument papieski dotyka on tak szczegółowo problemu tradycji i nowości w muzyce sakralnej, oraz tego, co stosowne w liturgii. Są to zagadnienia aktualne również w naszych czasach. Próba zinterpretowania tego trudnego i wieloznacznego tekstu nastręcza jednak licznych problemów już na etapie translacji. Niektóre z nich dają się rozwikłać na podstawie zestawienia różnych tekstów z epoki, traktujących o zbliżonych zagadnieniach. Nasuwa się jednak pytanie o realny wpływ papieskiego dokumentu na praktykę muzyczno-liturgiczną. Wbrew opinii dawniejszych badaczy, wydaje się on znikomy, a ewolucja muzyki liturgicznej następująca bezpośrednio po promulgowaniu bulli “Docta sanctorum patrum” podążyła w kierunku wprost przeciwnym do postulowanego przez papieża. Mimo tego, dokument Jana XXII pozostał ważnym punktem odniesienia dla późniejszych polemik dotyczących muzyki kościelnej, począwszy od XVI-wiecznych dyskusji kontrreformacyjnych.
Byt maksymalny
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2023-12-05) Olszewski, Adam
Zadaniem artykułu jest pobudzenie teologów i filozofów do badań nad pewnymi aspektami dowodu ontologicznego (OA). Po przyjęciu ustaleń terminologicznych i prezentacji ogólnych uwag dotyczących argumentu ontologicznego cytuję argument św. Anzelma z Proslogionu II w łacińskiej wersji oryginalnej oraz przekładzie polskim. Następnie, co jest „sercem” pracy, próbuję szkicowo zrekonstruować Tischnerowską wersję tego argumentu św. Anzelma i poddaję ją wstępnej krytycznej analizie. W dalszej kolejności podaję dwa ogólne rozumienia dowodu na istnienie Boga. Ostatnia sekcja pracy poświęcona jest interesującym, a nawet intrygującym spostrzeżeniom na temat pojęcia tytułowego – bytu maksymalnego.
Cardinal Stanislaw Nagy’s Ecumenical Ecclesiology
(Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2023) Napiórkowski, Andrzej
The systematic theology of the 20th and 21st centuries has experienced revolutionary changes. The tremendous effort of theologians – which was already evident on the eve of Vatican II to experience order and confirmation during its deliberations – is still bearing fruit today. It seems that interpretations of the Council’s teaching have now become more problematic than the doctrine of Vatican II itself. One of the great figures of the theological world is Prof. Stanislaw Nagy, whose create efforts were honoured with a cardinalate, and to whom we are all indebted. Indeed, it is worth discovering his difficult path from the pre-council rigorous spiritual and intellectual formation to formal apologetics, thus paving the way for fundamental theology in Poland during the Communist period, to the ecumenical commitment of the times of freedom. In this respect, it is not without reason to speak of his ecumenical vision of the Church.

Przeglądaj

Przeglądaj Artykuły wg Tytuł

Wyników na stronę

Opcje sortowania